የወልቃይት ጥየቄ ሕገ መንግሥታዊነት (ይገረም አለሙ)

ይገረም አለሙ

የወልቃይት ጠገዴ ጉዳይ መነሳት የጀመረበት ገዜ ጠያቂዎቹ እንደሚሉት ከወያኔ የሥልጣን እድሜ በላይ ነው፡፡ ስሙን ህዝባዊ ወያኔ ሀርነት ትግራይ ብሎ ዓላማውን ተግራይን ነጻ ማውጣት አደርጎ የተነሳው ቡድን በለስ ቀንቶት ትግራይን መቆጣጠር ሲችል ቢያንስ በሁለት ምክንያቶች ወደ ቀሪው የኢትዮጵይ ክፍል መስፋፋትን ነው የመረጠው፡፡ አንደኛው ምክንያት ማሸነፍ ከተቻለ በትግራይ ሳይወሰኑ ማእከላዊ ሥልጣን ለመያዝ ሁለተኛው ደግሞ “ነጻ ሊያወጧት የታገሉላትን” ትግራይ ግዛት ለም መሬቶቸን በማጠቃለል ማስፋት ናቸው፡፡ የትግራይ አጎራባጅ የሆኑት ለም የጎንደርና የወሎ ወረዳዎች በወረራ የተያዙት ወያኔ ምንይልክ ቤተ መንግሥት ሳይደርስ ነው፡፡ ይህን ወረራ ዜጎች በዝምታ አልተመለከቱም በእሽታ አልተቀበሉም፣ ነገር ግን ወያኔ አንደም በጡንቻ ሁለትም በህግ ሽፋን በወሰዳቸው የማሰር የመግደልና የመሰወር ርምጃ ተቃውሞውን ለማዳን ችሎ ነበር፡፡

The case of Welkait, protest picture from Gondar Ethiopia

Gondar protest

ነገር ግን የመብት ጥያቄ በጠመንጃ የማያዳፍኑት፣ ግንባር ቀደም ጥያቄ አቅራቢዎችንም በመግደል  የማያጠፉት በመሆኑ ይሄው ዛሬ የተዳፈነው ተገልጦ፣ በሀይል የተረገጠ የመሰለው ፈንቅሎ፣ገለን ቀብረነዋል ያሉት ህይወት ዘርቶ ህዝቡን በአንድ ደምጽ  ለተቃውሞ ያነሳሳ በአንጻሩ ገዢዎችን ያሸበረ ለመሆን በቅቷል፡፡

የጥያቄው መሰረት ወልቃይት ጠገዴ ወደ ትግራይ  መካለሉ ሆኖ የጥያቄው አቀራረብ እና  የሚሰጠው ምላሽ ግን የተለያየ መልክ እየያዘ ብዙ ዘርፎች አውጥቷል፡፡ በጠያቂዎች በኩል ሕገ መንግሥታዊ መብታችንን ነው የጠየቅነው፣በሕገ መንግሥቱ መሰረት ምላሽ ይሰጠን፣በማለት እስከ ፌዴሬሽን ምክር ቤት አቤት ሲሉ ተጠያቂዎቹ  በአሁኑ ወቅት ምላሽ ያላገኘ የማንነት ጥያቄ የለም ፣የወልቃይት ጥያቄ ጸረ ህገ መንግሥት ነው ከማለት አልፈው ጥያቄውን ለማዳፈን የሀይል ርምጃ መውሰደን  ነው የመረጡት፡፡ ህገ መንግሥታዊ  የመብት ጥያቄ ሲቀርብ ትክክል ነው ብሎ ምላሽ ለመስጠትም ሆነ ህገ ወጥ ነው ለማለት ጠመንጃ ማንሳት ሳይሆን ህገ መንግስቱን መሰረት ማድረግ ነበር የሚገባው፡፡

ስለ ፌዴራል አከላል የሚገልጸው የህገ መንግሥቱ አንቀጽ 46/1 “ ክልሎች የሚዋቀሩት በሕዝብ አሰፋፈር ፣ ቋንቋ፣ ማንነት እና ፈቃድ ላይ በመመስረት ነው፣” ይላል፡፡በተገለጸት  መስፈርች መካከል እና ወይም  የሚል ቃል ባለመኖሩ አለበለዛም  እነዚህን ባገናዘበ መልኩ ተብሎ ባለመገለጹ  ክልሎች ሲዋቀሩ አራቱም መስፈርቶች በሥራ ላይ መዋል ይኖርባቸዋል፡፡ነገር ግን አሁን ያለው አከላለል የተሰራው  አነዚህን መስፈርቶች ባሟላ ሳይሆን የህውኃትን ፍላጎት ባማከለ ሁኔታ ነው፡፡ በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ መስፈርቶቹን በሙሉ ስራ ላይ ማዋል አንደማይቻል የክልሎችን  ይዘት በአንክሮ  ማየት ብቻ ይበቃል፡፡

የወልቃይትን ጥያቄ ከዚህ የህገ መንግሥቱ አንቀጽ አንጻር ሲታይ፤

በህገ መንግሥቱ የሰፈሩት አራት መስፈርቶች ተግባራዊ አለመሆናቸውን  በተናጠል አንያቸው፤

በሕዝብ አሰፋፈር፤

አሰፋፈር ሲባል  ሰፋሪውን ሰውና የሚሰፈርበትን መሬት የሚመለከት ይመስለኛል፡፡ ከዚህ አንጻር ሕገ መንግሥቱ ወደ ወጣበት  1987 ተመልሰን  የወልቃይት ጠገዴን አካባቢ አሰፋፈር ስናስታውስ የምናገኘው የነዋሪውም ሆነ የመሬቱ አሰፋፈር ቤጌምድር ጎንደር እንደነበረ ነው፡፡ የመሬቱ አቀማመጥም ሆነ የአካባቢው ህብረተሰብ ባህል፣ ሥነ-ልቦና ፣ ትስስር ወዘተ ከትግራይ ይልቅ  ለትናንቱ ጎንደር ለዛሬው አማራ ሚዛን ይደፋል፡፡ የወልቃይትን ወደ ትግራይ መከለል የሚቃወሙ ወገኖች  የሚያቀርቡትና  ተቃውሞውን የሚቃወሙት ወገኖች በማስረጃ ሊቋቋሙት ያልቻሉት በኢትያጵያ ታሪክ ትግሬ ሰዉ አንጂ ትግራይ መሬቱ ተከዜን ተሸግሮ አያውቅም የሚለው መከራከረያ የህዝቡን የቀደመ አሰፋፈር እንዴትነት የሚያሳይ ነው፡፡  በተለያየ መንገድና ሁኔታ ከቦታ ቦታ ተንቀሳሶ የሚደረግ ሰፈራ አካባቢውን የእኔ ለማለት አያበቃም፡፡ በህገ መንግሥቱ የተገለጹትን መስፈርቶች ባላሟላ መልኩ ወልቃይት ወደ ትግራይ መስተዳድር ከተጠቃለለ በኋላ በርካታ የትግራይ ተወላጆች በአካባቢው እንዲሰፍሩ የተደረገው  የህዝቡን አሰፋፈር ቅድመ ይዘት በመለወጥ የሚነሳውን ጥያቄ ለመከላከል መሆኑ ግልጽ ነው፡፡ የወልቃይት ጉዳይ በሕዝበ ውሳኔ አይፈታም የሚለው መከራከሪያ የሚነሳውም ህገ መንግስቱ ስራ ላይ ከዋለ በኋላ በሀይል በተካሄደ ሰፈራ ከነዋሪዎቹ ሰፋሪዎቹ አንዲበልጡ በመደረጉ   ነው፡፡

ቋንቋ፤

ይህ መስፈርት የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ አከላል አብይ መገለጫ ነው፡፡ ይሁን አንጂ በህገ መንግሥቱ የተገለጹ መስፈርቶች አስከመኖራቸው ተርስተው  ቋንቋን መሰረት ያደረገ ፌዴራሊዝም ይባል እንጂ  አከላለሉ ይህንንም  ያሟላ ላለመሆኑ የደቡብ ክልልን ማየት ብቻ ይበቃል፡፡ደቡብ የሚባል ቋንቋም ሆነ  “ብሔር ብሔረሰብ ህዝብ” የለም፡፡ ወልቃይት ላይ ስንመለስም የአካባቢው ሰዎች እንደሚናገሩት ሌሎችም የምርምርም ሆነ የአይን ምስክርነት ሲሰጡ እንደሚሰሙት በአካባቢው  አማርኛ ትግረኛ አረብኛ (በእኩል ደረጃም ባይሆን ) ይነገራል፡፡  ይህ ከሆነ  አንድን ሶስት ቋንቋ የሚናገር ሰው የግድ ወደ አንድ ብሔር ማስጠጋት ሲፈለግ ከግለሰቡ ምርጫ ውጪ በሌላ ሀይል ሊወሰን አይችልም፡፡ ፈቃድ ደግሞ በህገ መንግስቱ የተገለጸ አንድ መስፈርት ነው፡፡ የዚህ አብይ ችግር ደግሞ አማራ ትግሬ የሚባል ክልል መፈጠሩ ነው፡፡

ማንነት፣

የሰዎች የማንነት መታወቂያቸው ብሄራቸው /ጎሳቸው፣  የብሄሩ መለያ ደግሞ  ቋንቋ  በሆነበት ሥርዓት  እንደ ወልቃይቴ ያለ ከአንድ በላይ ቋንቋ የሚናገር ማህበረሰብ  ያለ ፈቃዱና ፍላጎቱ  ቋንቋውን ስለመናገሩ ብቻ የዚህኛው ወይንም የዛኛው ብሄር ነህ ተብሎ ሲጫንበት አድራጎቱ የጉልበት እንጂ የህግ አይሆንም፡፡በጉልበት የተፈጸመ ነገር ደግሞ ተግባራዊ ሆኖ የሚቆየው ገዢው ጠንካራ ተገዢው  ደካማ እስከሆነ ድረስ ብቻ ነው፡፡ለሁሉም ግዜ አለውና ነገሮች ሲለወጡ ጥያቄው እንዲህ ፈታኝ ይሆናል፡፡

ትግረኛ መናገራችን ብቻ ትግሬ አያደረገንም የሚሉት ተከራካሪዎች በደስታ ግዜ የምንዘፍነው፣ በሀዘን ግዜ የምናለቅሰው፣  በስር ቋንቋችን በአማርኛ ነው፡፡ ወግ ባህላችን፣ አሰራር ልምዳችን የአማራ እንጂ የትግሬ አይደለም ይላሉ፡፡ ከዚህ አለፍ ብለውም ወያኔ የፈለገው እኛን ሰዎቹን ሳይሆን ለም መሬታችንን ነው፡፡  መሬታችንን የትግራይ ለማድረግ  ነው የግድ ትግሬ ሁኑ የተባልነው በማለት ክርክራቸውን ያጠናክራሉ፡፡ የፌዴራል አከላለሉ ዜጎችን በብሔር/ጉሳ የማይከፋፍል  ቢሆንና የክልሎቹ መጠሪያም በብሔር /ጎሳ ባይሆን ይህ ጥያቄ ባልተነሳ ነበር፡፡  በጎሳ/በብሔር ስም የሚጠራ ክልል ፈጥሮ ከፈቃቸዳው ውጪ የዜጎች ማንነት  በባለሥልጣኖች ተወስኖ አንተ አማራ ነህ አንተ ትግሬ ነህ ወዘተ ማለት ቢዘገየም የሚያስገኘው ውጤት እየታየ ነው፡፡

ፈቃድ፤

ለፌዴራል አከላለል ፈቃድ አንዱ መስፈርት ሆኖ ቢገለጽም የአፈጻጸሙ እንዴትነት ግልጽ አይደለም፡፡ ፈቃድ የሚጠየቀው ማነው? እንዴት ነው የሚጠየቀው? ጠያቂውስ ክልሉ ወይንስ ፌዴራል መንግሥቱ? ክልል ነው ቢባል በሁለት ክልሎች መካከል ያለ የወልቃይት አይነቱ ጉዳይ እንዴት ይሆናል ? ፈቃድ የሚለው መስፈርት ያልተብራራ በመሆኑ አፈጻጸሙ አንዴትም ይሁን በማን የአካባቢው ነዋሪ ፈቃደኝነት የማይታለፍ  እንደውም ወሳኙ መስፈርት ነው፡፡ በህገ መንግሥቱ የተገለጹት ሶስት መስፈርቶች  ተሟልተው የማይገኙ በመሆናቸው የነዋሪውን ፈቃድ መጠየቅ ሌሎቹን ጉድለቶች ሁሉ ያሟላል፣ ይሸፍናል፡፡ ነገር ግን ገዢዎች በህዝብ ፈቃድ ፍላጎታቸንን አናሳካም ብለው ገና ሳይሞክሩት ስለሚፈሩት ተግባራዊ አያደርጉትም፡፡ ተግባራዊ የማያደርጉትን ለምን ህገ መንግሥት ውስጥ ይጽፋሉ የሚል ጥያቄ ማንሳት ስለ ገዢዎች አለማወቅ ይሆናል፡፡

በጥቅሉ በሀገራችን የተከናወነው የፌዴራል አከላለል ሌሎች ችግሮቹ እንደተጠበቁ ሆነው በህገ መንግሥቱ የሰፈሩትን  መስፈርቶች አንኳን ያላሟላ ነው፡፡ በዚህ መልኩ የተሰራውና ክልሎችን በብሄር/ብሔረሰብ ስም አንዲጠሩ ያደረገው  ፌዴራላዊ አከላለል  ( ደቡብ የሚባል ብሄርም ብሄረሰብም ህዝብም አለመኖሩን ልብ ይሏል) ትግራይና አማራ የተባሉትን ክልሎች  ለመለየት የሄደበት መንገድ መሬቱን አንጂ ነዋሪውን ያላማከለ ፣ የወያኔን ፍላጎት እንጂ ህገ መንግሥቱን መሰረት ያላደረገ  በመሆኑ ነው ጥያቄው  ከላይ በመጠኑ ለማሳየት እንደተሞከረው አንዱንም የህገ መንግሥቱን መስፈርቶች አልተከተለም፡፡  ለአመታት ያላባራውና አሁን ገንፍሎ የወጣው፡፡

የወልቃይት ችግር አንዴት ይፈታል፣

ጥያቄው በተጠያቂዎቹ በኩል የተለያየ ስምና ፍረጃ ቢሰጠውም በዚህ ጽሁፍ ለማሳየት አንደተሞከረው ህገ መንግሥታዊ ጥያቄ ነው፡፡ በመሆኑም ትናንት በከላዩ ጉልበተኛነትና በተከላዩ ደካማነት የተፈጠረውን ህገ መንግሥቱን ያላከበረ አከላለል  በህገ መንግስቱ የሰፈሩትን አራት መስፈርቶች ባገናዘበ ሁኔታ ማስተካከል አንዱ መፍትሄ ነው፡፡ ይህ ደግሞ ለወያኔ አንደም ሽንፈት ሁለትም ለትግራይ ትልቅ የኢኮኖሚ መሰረት የሆኑ ቦታዎችን ማጣት ስለሚሆን ተግባራዊነቱ አይታሰቤ ነው፡፡ ሁለተኛው መፍትሄ  መሬት ላይ ያለውን አከላለል በሚያጸና መልኩ ህገ መንግሥቱን መቀየር ነው፡፡ ይህ ቢሆን ህግ  ወደ ኋላ ተመልሶ አይሰራም የሚለው ለህገ መንግስት መስራት አለመስራቱ የባለሙያዎች ምላሽ የሚያሻ ሆኖ  ጥያቄው ህገ መንግስታዊ ነው የሚለውን ክርክር ያስቀረው ካሆነ በስተቀር የወያኔን ፍላጎት የሚያስቀጥል አንጂ የህዝቡን ጥያቄ የማይመልስ በመሆኑ ፋይዳ አይኖረውም፡፡ ስለሆነም መፍትሄው አንድና አንድ ነው፡፡ ወያኔዎች ለወሳኝ ሀገራዊ ጉዳዮች የሚሰጡት “ይህ ሊሆን የሚችለው በመቃብራችን ላይ ብቻ ነው” የሚሉት ምላሽ ነው በአስተማማኝ ወደ ዴሞክራሲ ሊያደርሰን የሚችለው መፍትሄ፡፡ በግልጽ አነጋገር ከአገዛዝ ወደ ህገ መንግሥታዊ ሥርዓት መሸጋገር፡፡

Advertisements

Posted on August 30, 2016, in Andinet, Andinet party, esat.com, ETHIOPIA AMHARIC, Ginbot 7, OLF. Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: